Skreślenie z listy studentów jest jedną z najpoważniejszych decyzji, jakie mogą zostać podjęte wobec osoby studiującej. Choć w praktyce bywa postrzegane jedynie jako „usunięcie z uczelni”, w sensie prawnym jest to decyzja administracyjna wydawana na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, a także zgodnie z regulaminem studiów i z zastosowaniem przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.
Podstawową regulację zawiera art. 108 ustawy. W ust. 1 tego przepisu, ustawodawca wskazuje przypadki, w których uczelnia skreśla studenta z listy studentów. Należą do nich: niepodjęcie studiów, rezygnacja ze studiów, niezłożenie w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego. Oznacza to, że jeżeli organ uczelni stwierdzi zaistnienie jednej z tych okoliczności, ma obowiązek wydać decyzję o skreśleniu. Przykładowo, w sytuacji, gdy student nie przystąpi do realizacji programu studiów po przyjęciu na studia, uczelnia nie może pozostawić go formalnie na liście studentów.
Art. 108 ust. 2 ustawy przewiduje natomiast przypadki, w których student może zostać skreślony z listy studentów. Dotyczy to w szczególności stwierdzenia braku postępów w nauce, nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie, niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów albo ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni. W tych sytuacjach uczelnia dokonuje oceny okoliczności sprawy i podejmuje decyzję z uwzględnieniem regulaminu studiów oraz przebiegu dotychczasowego kształcenia.
Istnieją również istotne pojęcia takie jak „brak postępów w nauce”, które nie zostały szczegółowo zdefiniowane w samej ustawie, jednak doprecyzowuje je regulamin uczelni, który został wspomniany w art. 75 ust.1 ustawy. Regulamin określa organizację studiów, warunki zaliczania semestrów, zasady powtarzania przedmiotów, a także szczegółowe konsekwencje nieuzyskania wymaganych efektów uczenia się. To właśnie na podstawie regulaminu ustala się, czy dany student spełnił warunki zaliczenia danego etapu studiów. Charakter decyzji o skreśleniu został jednoznacznie określony w art. 108 ust. 3 ustawy, który stanowi, że skreślenie następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Skutki skreślenia są jednoznaczne. Osoba skreślona traci status studenta, a tym samym uprawnienia wskazane w art. 76 ustawy, w tym prawo do korzystania z infrastruktury uczelni, uczestniczenia w zajęciach czy ubiegania się o świadczenia pomocy materialnej. Utracie ulega także możliwość posługiwania się legitymacją studencką. Jednocześnie przestają obowiązywać prawa związane z ubezpieczeniem zdrowotnym przysługującym studentom. Skreślenie powoduje formalne zakończenie danego etapu studiów i brak możliwości kontynuowania kształcenia w ramach tego samego cyklu bez ponownego przyjęcia lub wznowienia.
W procesie skreślenia z listy studentów kluczową rolę stanowią również zdefiniowane w ustawie obowiązki studenta (art. 77 ustawy). Należy do nich m.in. postępowanie zgodnie z treścią ślubowania oraz regulaminem studiów. Niewywiązywanie się z tych obowiązków, w szczególności brak realizacji programu studiów czy nieuregulowanie należnych opłat, może prowadzić do zastosowania przesłanek wskazanych w art. 108 ust. 2 ustawy.
Ważnym elementem systemu jest możliwość kontroli takiej decyzji. Od rozstrzygnięcia wydanego w pierwszej instancji studentowi przysługuje odwołanie do rektora uczelni. Rektor jako organ nadzorujący działalność uczelni, dokonuje ponownej oceny sprawy, badając zgodność decyzji z przepisami ustawy oraz regulaminu studiów. W przypadku stwierdzenia naruszeń może uchylić decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania albo zmienić jej treść. Dopiero decyzja wydana przez rektora kończy postępowanie w ramach uczelni. Następnie możliwe jest wniesienie skargi do sądu administracyjnego, który bada zgodność decyzji z prawem.
W praktyce skreślenie z listy studentów jest instrumentem zapewniającym prawidłową organizację procesu kształcenia. Uczelnia ma obowiązek prowadzić dokumentację przebiegu studiów i dbać o to, aby na liście studentów znajdowały się wyłącznie osoby faktycznie realizujące program studiów. Jednocześnie ustawowe rozróżnienie na przesłanki obligatoryjne i fakultatywne pozwala zachować równowagę między interesem uczelni a sytuacją indywidualną studenta.
Warto również zaznaczyć, że skreślenie nie zawsze oznacza definitywne zakończenie edukacji na danym kierunku. W wielu uczelniach istnieje możliwość wznowienia studiów na zasadach określonych w regulaminie. Wznowienie może wiązać się z koniecznością uzupełnienia różnic programowych lub spełnienia innych warunków formalnych, ale stanowi realną drogę powrotu do kształcenia. Ważne jest, aby student, który został skreślony z listy studentów planuje wznowienie kształcenia, dokładnie zapoznał się z zasadami wznowienia nauki, które reguluje regulamin uczelni.
Skreślenie z listy studentów nie jest środkiem nadzwyczajnym ani represyjnym, lecz elementem systemu prawnego regulującego przebieg studiów. Ma ono służyć zachowaniu przejrzystości i rzetelności procesu kształcenia, przy jednoczesnym zapewnieniu studentowi ochrony wynikającej z przepisów ustawy. Każda decyzja w tym zakresie powinna więc opierać się na jasno wskazanej podstawie prawnej – przede wszystkim art. 108 ustawy czy regulaminu studiów oraz uwzględniać konkretne okoliczności danej sprawy.